Logo Rijksoverheid, link naar hoofdpagina

wiki Nationaal Archief

Eis 7 - Inzagerecht

DUTO wiki > DUTO:Eisen > Eis 7 - Inzagerecht
DUTO-0029info.pngHet permanent ID is een volgnummer. Dit is een aanduiding die niet verandert bij nieuwe versies van de DUTO kwaliteitseisen.

Eis

Een informatieobjectEen op zichzelf staand geheel van gegevens met een eigen identiteit. is toegankelijk voor iedereen die op basis van regelgeving en beleid inzagerecht heeft.

Doel

Er zijn geen technische of procedurele belemmeringen om informatie in te zien als de gebruiker daar recht op heeft.

Toelichting

Als een gebruiker (medewerker of burger, mens of machine) het recht heeft om een informatieobject in te zien, dan moet die gebruiker het informatieobject kunnen vinden (Eis 4), een exportPresentatie van een informatieobject in een vorm geschikt voor machinale interpretatie. (Eis 6) en een weergavePresentatie van een informatieobject in een vorm geschikt voor menselijke interpretatie. (Eis 5) kunnen opvragen. Wie inzagerecht heeft wordt bepaald door regelgeving (bijvoorbeeld de Wob) en beleid. DUTO doet geen algemene uitspraken over inzagerecht (alleen na overbrengingVerplichte procedure uit de Archiefwet om overheidsinformatie die blijvend bewaard moet worden na uiterlijk twintig jaar aan een daarvoor aangewezen archiefbewaarplaats over te dragen, dan is informatie in principe openbaar).

Openbaar tenzij

Veel overheidsorganisaties hebben het beleid dat overheidsinformatieInformatie die de overheid zelf maakt of ontvangt bij het uitvoeren van haar taken. openbaar is, tenzij gronden in wet- en regelgeving bepalen waarom bepaalde informatie niet geschikt is om openbaar te zijn. Voorbeelden van zulke gronden zijn:  * het in gevaar brengen van de veiligheid van de Staat;

  • gegevens die personen of bedrijven vertrouwelijk aan de overheid hebben verstrekt;
  • bijzondere gegevens in de zin van de Wet bescherming persoonsgegevens.

Openbaar en toegankelijk

Veel overheidsinformatie is wel openbaar, Maar alleen toegankelijk via tussenkomst van de overheid. Dat geldt met name voor veel overheidsinformatie die nog niet is overgebracht naar een (openbare) archiefbewaarplaatsEen bij of volgens de Archiefwet 1995 aangewezen bewaarplaats die het beheer van blijvend te bewaren overheidsinformatie als taak heeft en daarin gespecialiseerd is.. De burger kan de overheid dan vragen om toegangRecht, gelegenheid of hulpmiddel voor het vinden, gebruiken of terugzoeken van informatie. tot dergelijke overheidsinformatie. Of om toezending van de informatie in de vorm van een kopie (gelijkluidende reproductieResultaat van de conversie van een informatieobject (het origineel) naar een ander informatieobject. van het origineel). De burger kan daartoe een Wob-verzoek (zie onder) indienen.

Passieve en actieve openbaarheid

Belangrijk is het onderscheid tussen passieve en actieve openbaarheid. Passieve openbaarheid is dat de wet wel bepaalt dat overheidsinformatie openbaar is (tenzij) en welke overheidsinformatie de burger kan opvragen. De wet regelt echter niet dat deze informatie zonder tussenkomst van de overheid toegankelijk is voor de burger. Om dat te bewerkstelligen, is het begrip 'actieve openbaarheid' geïntroduceerd: de overheid maakt alle openbare overheidsinformatie actief toegankelijk. In de praktijk betekent het dat de overheid openbare informatie digitaal en zonder toegangsbeperkingen ontsluit via internet. (Merk op dat men vaak spreekt van 'actief openbaar maken'. Dat is niet juist: het gaat immers om (het ontsluiten van) informatie die volgens de wet al openbaar is). De overheid streeft naar actieve openbaarheid. Het kabinet legde dat streven vast in landelijk beleid, zie de Visie Open overheid en het Actieplan Open overheid

Openbaarheid, toegangsbeheer en informatiebeveiliging

Overheidsinformatie die niet openbaar is, is niet beschikbaar voor raadpleging door iedereen. De informatie moet daartegen ook beveiligd zijn. Dat betekent overigens niet dat elke overheidsmedewerker toegang heeft tot alle overheidsinformatie. Ook daar zijn regels voor, waaronder het principe van doelbinding: de toegang tot en het gebruik van overheidsinformatie binnen de overheid moet in overeenstemming zijn met het doel waarvoor het wordt gebruikt. In de praktijk komt dat er op neer dat het werkproces bepaalt wie in welke rol toegang heeft tot welke informatie. Dat wordt geregeld in toegangsbeheer.

Implementatieadvies

  • Maak een lijst met toegestane gronden voor beperking van openbaarheid, gemotiveerd door wetgeving en beleid. Zodat voor iedereen duidelijk is wie inzagerecht heeft.
  • Zorg voor organisatiebreed identitymanagement en toegangscontrole. Koppel dat aan de applicaties waarin informatieobjecten worden bewaard. Zodat voor alle medewerkers (en ketenpartners) eenvoudig gecontroleerd kan worden of zij inzagerecht hebben tot bepaalde informatieobjecten.

Voorbeelden

Wet openbaarheid van bestuur (Wob)

De Wob regelt het recht van de burger op overheidsinformatie, zodat hij inzage heeft in het overheidshandelen en kan deelnemen aan het democratisch bestel en overheidsbesluitvorming. De Wob stelt geen formele vormeisen aan een Wob-verzoek. Wel moet de indiener concreet aangeven waarover hij informatie wil hebben. En het moet gaan om informatie die ergens is vastgelegd. Daarnaast moet de gevraagde informatie gaan over (voorbereiding of uitvoering van) beleid van een bestuursorgaan. Een Wob-verzoek moet gericht zijn aan een bestuursorgaan, maar de Wob is ook van toepassing op andere organisaties of diensten die onder verantwoordelijkheid van een bestuursorgaan vallen. 

Archiefwet 1995

Is overheidsinformatie eenmaal overgebracht naar een archiefbewaarplaats, dan bepaalt de Archiefwet voor die informatie de openbaarheid. Archiefbewaarplaatsen heten ook wel  'openbare archiefbewaarplaatsen'. Maar ook dan geldt dat overheidsinformatie openbaar is tenzij. Artikel 14 van de Archiefwet zegt daarover: "De archiefbescheidenInformatieobjecten die vallen onder de Archiefwet 1995. die in een archiefbewaarplaats berusten zijn, behoudens het bepaalde in de artikelen 15, 16 en 17, openbaar. Ieder is, behoudens de beperkingen die voortvloeien uit het in die artikelen bepaalde, bevoegd die archiefbescheiden kosteloos te raadplegen en daarvan of daaruit afbeeldingen, afschriften, uittreksels en bewerkingen te maken of op zijn kosten te doen maken." Artikel 15 noemt de belangrijkste beperkingen (die op hoofdlijnen overeenkomen met de beperkingen uit de Wob):

  • de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer;
  • het belang van de Staat of zijn bondgenoten;
  • het anderszins voorkomen van onevenredige bevoordeling of benadeling van betrokken natuurlijke personen of rechtspersonen dan wel van derden.

Wet hergebruik van overheidsinformatie (Who)

De recente Who regelt het recht op hergebruik. Burgers en vooral ook bedrijven kunnen de overheid vragen om overheidsinformatie die openbaar is, beschikbaar te stellen in een zodanig vorm dat deze informatie herbruikbaar is voor andere doeleinden dan waarvoor de informatie in eerste instantie is gecreërd of anderszins beschikbaar gekomen. De Who gaat daarmee verder dan de Wob en de Archiefwet. Deze wetten die regelen dat burgers (en bedrijven) kennis kunnen nemen van overheidsinformatie die openbaar is. De Who gaat over de beschikbaarstelling: de overheid moet haar informatie beschikbaar stellen in een formaat dat niet alleen geschikt is voor raadpleging. Maar ook voor geautomatiseerde verwerking. Dat stelt eisen aan onder andere het formaat waarin de overheid haar informatie als 'open data' beschikbaar stelt. Enkele voorbeelden (binnen en buiten de overheid) van hergebruik van overheidsinformatie zijn de Online scholenzoeker in Zoetermeer, Openov.nl, buienradar.nl (gegevens van het KNMI) de smartcityapp van 2coolmonkeys en ook Google Maps. Die gebruikt geografische overheidsinformatie, te weten uit het hoogtebestand van Nederland. 

Merk op dat de nieuwe regels voor het hergebruik van overheidsinformatie ook gevolgen hebben voor de Archiefwet 1995. Deze is inmiddels op een aantal punten punten aangepast en aangevuld. Met als belangrijkste wijzigingen:

  • artikel 2b (nieuw) waarin hergebruik wordt benoemd;
  • artikel 19 over het doorberekenen van kosten.

Bronverwijzingen

Publicatiestatus

Gepubliceerd

Kwaliteitscriteria


wiki Nationaal Archief